Zorunlu Karşılık Nedir? Bankaları ve Finansman Maliyetini Nasıl Etkiler?
Merkez Bankası'nın para politikası araçları arasında en çok duyulanlardan biri zorunlu karşılıktır. Bankaların topladığı fonu ne kadar kullandırabileceğini doğrudan etkilediği için, dolaylı olarak finansman maliyetlerine de yansır.
Zorunlu karşılık nedir?
Bankalar, topladıkları mevduat ve katılma hesabı gibi yükümlülüklerin belirli bir yüzdesini Merkez Bankası'nda tutmak zorundadır. Bu yüzdeye zorunlu karşılık oranı denir. Tutulan kısım bankanın kullanımına açık değildir.
Merkez Bankası bu aracı neden kullanır?
- Kredi büyümesini yavaşlatmak: Oran artırılınca bankaların kullandırabileceği fon azalır.
- Likiditeyi yönetmek: Piyasada fazla likidite varsa bir kısmı karşılık olarak çekilebilir.
- Para birimi tercihini yönlendirmek: Oranlar vadeye ve para birimine (TL, döviz) göre farklılaştırılabilir; böylece belirli hesap türleri teşvik edilir ya da caydırılır.
Finansman maliyetine etkisi
Bankanın topladığı fonun bir kısmı atıl kaldığında, o kısmın maliyetini de kullandırdığı fonun fiyatına yansıtması gerekir. Bu nedenle zorunlu karşılık oranlarındaki artış, diğer koşullar sabitken finansman oranlarını yukarı çekme eğilimindedir. Etki doğrudan ve anlık değildir; bankanın fon yapısına, rekabete ve piyasa koşullarına bağlıdır.
Katılım bankaları açısından
Katılım bankaları da katılma hesaplarını ve topladıkları fonları belirli oranlarda karşılık olarak tutar. Bu nedenle karşılık oranlarındaki değişiklik katılım bankalarının kullandırabileceği fon miktarını ve dolayısıyla kâr payı oranlarını etkileyebilir.
Kavramın kısa tanımı için sözlükteki zorunlu karşılık sayfasına bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Zorunlu karşılık nedir?
Bankaların topladığı fonun belirli bir yüzdesini Merkez Bankası'nda tutma yükümlülüğüdür.
Zorunlu karşılık artınca ne olur?
Bankaların kullandırabileceği fon azalır; bu durum kredi büyümesini yavaşlatır ve diğer koşullar sabitken finansman maliyetini artırma eğilimi taşır.
Oranlar herkes için aynı mı?
Hayır. Vadeye, para birimine ve hesap türüne göre farklılaşabilir.
Katılım bankalarının finansman oranlarını aynı tutar ve vadede yan yana görün.
Banka Finansman Karşılaştırmayı Aç →