İstisna (Eser Sözleşmesi) ile Proje Finansmanı

Güncelleme: Temmuz 2026 · Okuma süresi: 6 dakika

Murabaha, elinde hazır olan bir malın peşin alınıp vadeli satılmasına dayanır. Peki henüz var olmayan bir varlık — örneğin inşa edilecek bir bina, üretilecek bir makine — nasıl faizsiz finanse edilir? Bu noktada devreye istisna (eser sözleşmesi) yöntemi girer.

İstisna Sözleşmesi Nedir?

İstisna, bir tarafın (sanatkâr/müteahhit/üretici) belirli özelliklerde bir eseri belirli bir bedel karşılığında üretmeyi taahhüt ettiği sözleşme türüdür. Klasik fıkıhta, henüz mevcut olmayan bir malın satışı (garar/belirsizlik) prensip olarak sorunlu kabul edilir; ancak istisna, nitelik ve teslim şartları net biçimde tarif edildiği için bu kuralın istisnası (özel izin verilen bir akit türü) olarak kabul edilir.

Katılım Bankacılığında İşleyiş

1. Adım: Müşteri (örneğin bir müteahhit veya sanayici), belirli özelliklerde bir varlığın (bina, makine, ekipman) üretilmesini/inşasını talep eder.
2. Adım: Katılım bankası, üretici/müteahhit ile bir istisna sözleşmesi yapar; varlığın teknik özellikleri, teslim tarihi ve bedeli net olarak belirlenir.
3. Adım: Banka, üreticiye üretim/inşa sürecinde belirlenen ödeme planına göre bedeli öder.
4. Adım: Varlık tamamlanıp teslim edildiğinde, banka bunu müşteriye ayrı bir istisna sözleşmesiyle (veya kararlaştırılan vadeli satış yöntemiyle) devreder; müşteri bedeli taksitler halinde öder.

Örnek: Bir sanayi firması özel bir üretim hattı kurdurmak istiyor. Katılım bankası, ekipman üreticisiyle istisna sözleşmesi yapıp üretimi finanse eder; ekipman tamamlanınca firmaya vadeli olarak devreder. Firma taksitlerini üretim hattı devreye girdikten sonra ödemeye başlar.

Murabaha ile Farkı Ne?

Kriter	Murabaha	İstisna
Malın durumu	Hazır, mevcut mal	Henüz üretilecek/inşa edilecek varlık
Kullanım alanı	Ticari mal, taşıt, ekipman alımı	İnşaat, özel imalat, büyük projeler
Ödeme zamanlaması	Peşin alım, vadeli satım	Üretim sürecine yayılı ödeme mümkün

Hangi Sektörler Kullanır?

İstisna yöntemi özellikle inşaat, gemi inşa, özel makine imalatı ve büyük altyapı projelerinde tercih edilir; çünkü bu tür projelerde varlık zaten üretim/inşa aşamasında finanse edilmek zorundadır, murabahanın "hazır mal" şartı bu projelere uymaz.

İstisna sözleşmesinin şartları (fiyat, teslim tarihi, teknik özellikler) net ve belirsizlikten arındırılmış olmalıdır; aksi halde akit fıkhi açıdan sorunlu hale gelebilir. Kurumların danışma komiteleri bu detayları önceden onaylar.

Sık Sorulan Sorular

İstisna sözleşmesinde fiyat değişebilir mi?

Sözleşme imzalandığında fiyat ve teknik şartlar netleştirilir; sonradan tek taraflı değişiklik yapılamaz, bu belirsizliği önlemek istisna akdinin temel şartıdır.

İstisna sadece kurumsal firmalar için mi kullanılır?

Ağırlıklı olarak büyük ölçekli projelerde (inşaat, imalat) kullanılsa da bireysel konut inşası gibi alanlarda da uygulanabilir; katılım bankasının ürün yelpazesine bağlıdır.

Katılım Plus ile bu konuyu kendi verilerinle saniyeler içinde hesapla.

Uygulamayı Aç